CARTA ENCICLICA
CARITAS IN VERITATE
DI E SUMO PONTIFICE
BENEDICTO XVI
NA PRESBITERONAN
NA E PERSONANAN CONSAGRA
NA TUR E FIELNAN LAICO
Y NA TUR E HENDENAN DI BON BOLUNTAD
ARIBA E DESAROYO
HUMANO INTEGRAL
DEN E CARIDAD Y DEN E BERDAD
INTRODUCCION
1. E caridad den e berdad, di esun cu Hesucristo a testigua cu su bida terenal y, ariba tur cos cu su morto y resureccion, ta e forsa principal cu ta impulsa for di e autentico desaroyo di cada persona y di henter e humanidad. E amor - «caritas» - ta un forsa extraordinario, cu ta move hendenan pa nan compromete nan mes cu balentia y generosidad den e campo di husticia y di paz. E ta un forsa cu tin su origen den Dios, Amor eterno y Berdad absoluto. Cada un ta topa cu su mesun bondad asumiendo e proyecto cu Dios tin riba dje, pa e realis'e plenamente; den realidad e lo topa den e proyecto ei su berdad y, aceptando e berdad aki, e ta libera su mes (cf. Jn 8, 22). Mientras tanto, defendiendo e berdad, propone cu humildad y conviccion y duna testimonio durante su bida cu formanan exigente y cu no por sin caridad. Esaki «ta gosa cu e berdad» (1 Co 13,6). Tur hende ta percibi e impulso den nan mes pa stima na un modo autentico; amor y berdad nunca lo bandona nan completamente, pasobra esaki ta un vocacion cu Dios a pone den e curazon y den e mente di cada ser humano. Hesucristo ta purifica y libera nos di limitacionnan humano den busca di e amor y e berdad, y ta mustra nos plenamente e iniciativa di amor y e proyecto di e bida berdadero cu Dios a prepara pa nos. Den Cristo, e caridad y e berdad ta comberti nan mes den Cara di su Persona, den un vocacion pa stima nos rumannan den e berdad di su proyecto. Y asina, E mes den e Berdad (cf. Jn 14,6).
2. E caridad ta e caminda principal pa e doctrina social di e Iglesia. Tur e responsabilidadnan ta compromisonan traha dor di e doctrina aki, ta sali for di e caridad cu, segun e enseñanza di Hesus, e ta e sintesis di tur lei (cf. Mt 22,36-40). E ta duna e berdadero sustancia na e relacion personal cu Dios y cu e prohimo; e no ta solamente e principio di e micro-relacionnan, manera den amistadnan, e famia, e grupo chikito, sino tambe den e macro-relacionnan, manera e relacionnan social, economico y politico. Pa e Iglesia -studia den e Evangelio -, e caridad ta tur cos pasobra, manera cu San Huan ta siña (cf. Jn 4,8,16) y manera mi a referi na dje den mi prome Carta enciclica «Dios ta caridad» (Deus caritas est); Tur cos ta sali for di e caridad di Dios, tur cos ta tuma su forma, y tur cos ta bai na dje. E caridad ta e don di mas grandi cu Dios a duna hende, e ta su promesa y nos speransa.
Mi ta compronde e desviacionnan y e perdemento di sinti cu el a sufri, y e caridad ta sufri, cu e riesgo cu ta sigui di ta mal comprondi, o exclui for di e etica na vigor y, den cualkier caso, cu ta impedi su baloracion corecto. Den e circulo social, huridico, cultural, politico y economico, esta, den e contextonan mas expuesto na e peliger menciona, facilmente ta afirma cu no ta relevante pa interpreta y orienta e responsabilidadnan moral. Di aki ta sali e necesidad pa uni no solamente e caridad cu e berdad, den e sentido ya señala pa San Pablo di e «veritas in caritate» (Ef 4,15), sino tambe den e sentido bira y complementario, di «caritas veritate». Mester busca, haña y expresa e berdad den e «economia» di e berdad, pero, na su turno, mester compronde, baluta y practica e caridad di e luz di e berdad. Di e forma aki, no solamente nos ta presta un servicio na e caridad, ilumina pa e berdad, sino cu nos ta contribui na duna forsa na e berdad, mustrando su capacidad pa autentifica y persuadi den e concrecion (accion di concretiza) di e bida social. Y esaki awendia, no ta algo di poco importancia den un contexto social y cultural, caminda cu frecuencia ta relativa e berdad, y cu no ta compronde esaki y ta rechas'e tambe.
3. Dor di e relacion estrecho aki cu e berdad, por reconoce e caridad manera un expresion autentico di humanidad y como elemento di importancia fundamental den e relacionnan humano, tambe esunnan di caracter publico. Solamente den e berdad e caridad ta resplandece y por bib'e autenticamente. E berdad ta e luz cu ta duna sentido y balo na e caridad. E luz aki ta na mes momento esun di razon y di fe, pa medio di cua e inteligencia ta yega na berdad natural y sobrenatural di e caridad, teniendo na cuenta su nificacion di entrega, aceptacion y comunion. Sin e berdad, e caridad lo cai pa cualke sentimentalismo. E amor ta comberti den un adorno bashi cu ta wordo yena segun e gana. Esaki ta e riesgo fatal di e amor den un cultura sin berdad. E ta un presa facil di e emocionnan y opinionnan relaciona cu por surgi for di otro hende, un palabra cu ta abusa di dje y cu ta wordo haci daño, y na final ta nifica net lo contrario. E berdad ta libera e caridad di e poco vision di e sintimento cu ta priv'e di e contenido di amistad y compañerismo, mescos cu un conocimento di e prome berdad cu ta mutila su horizonte humano y universal. Den e berdad, e caridad ta refleha e dimension personal y na mes momento ta haci e fe den e Dios biblico publico, cu hunto cu ne ta «Agape» y «Logos»; Caridad y Berdad, Amor y Palabra.
4. Como cu e ta yen di berdad, e hende por compronde e caridad den tur su rikesa y balornan, ora e ta comparti y comunica. Ta natural cu e berdad ta «logos» cu ta crea «dia-logos» y, na mes momento, comunicacion y comunion. E berdad salbando e hendenan di e opinionnan y sensacionnan relaciona, cu ta permiti nan yega mas leu cu e determinacionnan cultural y historico y aprecia e balor y e contenido di e cosnan. E berdad ta habri y uni e intelecto di e sernan humano den e logos di amor; esaki ta e anuncio y e testimonio cristian di e caridad. Den e contexto social y cultural actual, den esun cu ta contene e tendencia na relativa loke cu ta berdadero, bibando e caridad den e berdad ta duna na compronde, cu e hañamento di e balornan den cristianismo, no ta solamente un elemento util, sino indispensabel pa construccion di un bon sociedad y un berdadero desaroyo integral. Un cristianismo di caridad sin berdad masha facil por haci hende bruha cu un reserva di bon sintimentonan, cu ta masha probechoso pa comparti bida social, pero sin tanto importancia. Di e forma aki, lo no ta bai tin un berdadero y propio lugar pa Dios. Sin e berdad, e caridad lo ta destera na un lugar cu relacionnan reduci y priva. E lo keda pafor di proyectonan y procesonan pa construi un desaroyo humano na alcance di mundo henter, den e dialogo di conocemento y operatividad.
5. E caridad ta amor cu nos ta ricibi y cu ta ser ofreci. E ta «gracia» (charis). Su origen ta e amor cu ta sali for di e Tata pa e Yiu, den Spiritu Santo. E ta e amor cu ta baha riba nos for di e Yiu. E ta e amor cu ta crea, dor di dje nos ta existi; e ta amor redentor, dor di cua nos ta ser recrea. E ta e amor revela, cu a ser poni den practica pa Cristo (cf. Jn 13,1) y «drama den nos curazonnan pa e Spiritu Santo» (Rm 5,5). E hendenan destina di e amor di Dios, ta bira instrumentonan di caridad, nan ta yama pa nan haci nan mes instrumentonan di e bendicion pa reparti e caridad di Dios y pa traha circulonan di caridad.
E doctrina social di e Iglesia ta responde na e dinamica di caridad cu ta ricibi y ofreci. E ta «caritas in veritate in re sociali», anuncio di e berdad di e amor di Cristo den e sociedad. E doctrina menciona ta servicio di e caridad, pero den e berdad. E berdad ta keda y ta expresa e forsa liberador di e caridad den e acontecimentonan semper nobo pa e historia. Ta na e mesun tempo berdad di e fe y di e razon, den e distincion y e sinergia di e dos ambitonan cognitivo. E desaroyo, e bienestar social, un solucion adecua di e problemanan grave socioeconomico cu ta afligi e humanidad, cu tin mester di e berdad. Y tin mester ainda mas cu nos ta aprecia otro y duna testimonio di e berdad aki. Sin berdad, sin confiansa y amor pa e berdadero, no tin consenshi y responsabildad social, y e actuacion social ta keda pa cuenta di interesnan priva y di sistemanan di poder, cu tin efectonan di separacion riba e sociedad, mas tanto den un sociedad den via di globalisacion, na momentonan dificil manera awendia.
6. «Caritas in veritate» ta e principio riba loke cu e doctrina social di e Iglesia ta move, un principio cu ta haña forma operativo den criteria cu ta orienta di e accion moral. Ta mi deseo pa bolbe recorda particularmente dos di nan, cu na un manera special ta rekeri di e compromiso pa e desaroyo den un sociedad riba caminda di e globalisacion: e husticia y pa e bienestar di tur.
Prome cu tur cos, e husticia. Ubi societas, ibi ius: henter e sociedad ta traha un sistema propio di husticia. E caridad ta bai mas leu cu e husticia, pasobra stima ta duna, ofrece di loke cu ta «di mi» na e otro persona; pero nunca cu falta di husticia, cua ta haci cu ta duna na e otro loke cu ta di «dje», loke cu ta coresponde na dje den birtud di su ser y den e forma cu e ta obra. Mi no por «duna» e otro loke cu ta di mi sin prome dun'e na prome lugar loke cu ta coresponde na dje pa husticia. Esun cu ta stima otronan cu caridad, ta na prome lugar husto cu nan. No ta suficiente pa bisa cu husticia no ta straño cu e caridad, cu no ta un otro caminda o cu ta paralel cu e caridad; husticia ta «inseparabel di e caridad» [1], y esencial na dje. Husticia ta e prome caminda di e caridad, o manera Pablo VI a bisa, su «midi minimo» [2], un parti cu ta contribui di e amor aki «obrando y segun e berdad» (1 Jn 3,18), loke e apostel Huan ta bisa nos. Na un banda, e caridad ta exigi husticia, e reconocimento y e respet pa e derechonan legitimo di e personanan y e pueblonan. E ta ocupa di e construccion di e «ciudad di hende» segun e derecho y e husticia. Di otro banda, e caridad ta supera husticia y ta complet'e siguiendo e logica di e entrega y e pordon [3]. E «ciudad di hende» no ta promove solamente cu relacionnan di derecho y deber sino, prome cu tur cos, cu relacionnan di gratitud, di misericordia y di comunion. Caridad semper ta manifesta su mes den e amor na Dios, tambe den e relacionnan humano, entregando balor cu relacion na teologia y salbacion cu compromiso total pa husticia den mundo.
7. Tambe mester tene hopi consideracion cu e bienestar comun. Stima un hende, kiermen kier e bon y traha eficazmente p'e. Hunto cu e bien (propiedad) individual, ta existi un bien relaciona cu e forma di biba socialmente di e personanan: e bien comun (di tur hende). Ta e «bien di nos tur», forma pa cada un di nos, famianan y gruponan intermedio cu ta uni den comunidad social [4]. No ta un cos bon cu ta busca pa su mes probecho, sino pa e personanan cu ta forma parti di e comunidad social, y cu realmente ta e so por haña su mesun probecho y di e forma cu mas ta cuminie. Pa desea e bienestar di tur hende y haci esfuerso p'e ta exigencia di husticia y caridad. Traha pa e bienestar general, ta tene cuenta na un banda, y na otro banda usa e conhunto di institucionnan cu ta structura huridicamente, civil, politica y culturalmente e bida social, cu ta parce manera polis, manera ciudad. Ta stima e prohimo hopi mas eficaz, ora cu traha pa un bon causa cu ta responde tambe na su necesidadnan real. Tur cristian ta keda yama pa e caridad aki, segun su vocacion y su posiblidadnan di merece di ta den e polis. Esaki ta e caminda institucional - tambe politica, nos por bisa asina - di e caridad, no menos cualifica y skerpi di loke cu por ta e caridad cu ta topa directamente cu e prohimo pafor di e mediacionnan institucional di e polis. E compromiso pa e bienestar general, ora cu e ta inspira pa e caridad, tin mas balor cu un compromiso solamente secular y politico. Mescos cu tur compromiso na fabor di husticia, ta forma parti di e testimonio aki di e caridad dibino cu, actuando na tempo, ta prepara pa loke ta eterno. E accion di hende riba tera, ora cu e ta inspira y cu ayudo di e caridad, ta contribui na e edificacion di e ciudad di Dios universal na cua nos ta avansa den historia di e famia humano. Den un sociedad riba caminda di globalizacion, e bondad general y e esfuerso p'e, necesariamente mester ta forma di henter e famia humano, loke cu kiermen, na e comunidad di e pueblonan y nacionnan [5], dunando asina forma di union y di paz na e ciudad di hende, y den cierto medida un anticipacion cu ta mustra un ciudad di Dios sin barera.
8. Ora cu a publica na 1967 e Enciclica Populorum progressio, mi venerado predecesor Pablo VI a ilumina e gran tema di desaroyo di e pueblonan cu e splendor di e berdad y e luz suave di caridad di Cristo. El a confirma cu e anuncio di Cristo ta e prome y principal factor di desaroyo[6] y el a laga pa nos e destinacion pa cana riba e caminda di desaroyo cu tur nos curazon y cu tur inteligencia [7], loke cu ta nifica cu e candela di caridad y sabiduria di e berdad. E berdad originaria di e amor di Dios, cu el a duna nos gratis, ta loke cu ta habri nos bida na e don y ta haci posibel pa spera riba un «desaroyo di hende completo y di tur hende» [8], den e movecion «di condicionnan menos humano pa condicionnan mas humano» [9], cu por haña na momento cu vence e dificultadnan cu inevitabelmente lo topa durante di henter e caminda.
Despues di mas cu cuarenta aña di e publicacion di e Enciclica, mi ta desea pa duna homenahe y honra e memoria di e gran Pontifice Pablo VI, di bolbe tuma su enseñansanan riba e desaroyo integral humano y siguiendo e ruta cu nan a trasa, pa actualisa nan den nos dianan. E proceso di actualisacion aki a cuminsa cu e Enciclica Sollicitudo rei socialis, cu cua e Siervo di Dios Huan Pablo II kier a conmemora e publicacion di e Populorum progressio na ocasion di su di binti aniversario. Te cu e tempo ei, un conmemoracion mescos a ser dedica solamente na e Rerum novarum. Despues cu atrobe a pasa binti aña mas, mi ta manifesta mi creencia cu e Populorum progessio merece di ta considera como «e Rerum novarum di e epoca contemporanea», cu ta ilumina e caminda di e humanidad riba e bereanan di unificacion.
9. E amor den e berdad - caritas in veritate- ta un gran desafio pa e Iglesia den un mundo den progreso y un globalisacion cu ta expandiendo (creciendo). E riesgo di nos tempo ta cu e interdependencia di echo entre hendenan y e pueblonan no ta coresponde cu e interaccion etico di e consenshi y e intelecto, di cua por sali un desaroyo realmente humano. Solamente cu e caridad, ilumina pa e luz di e razon y di e fe, ta posibel pa haña obhetivonan di desaroyo cu un caracter mas humano y humanisador. E compartimento di e biennan y recursonan, di loke cu ta sali for di e desaroyo autentico, no ta sigura solamente dor di e progreso tecnico y cu hopi relacionnan di conveniencia, sino cu e forsa di amor, cu ta vence e malo cu e bondad (cf. Rm 12,21) y mescos ta habri e consenshi di e ser humano pa relacionnan di libertad y di responsabilidad.
Iglesia no tin solucionnan tecnico pa ofrece [10] y e no ta pretende «di mescla su mes di niun forma den e politica di e Estadonan» [11]. Sinembargo, e tin un mision di berdad pa cumpli cu ne den tur tempo y circunstancia na fabor di un sociedad na midi di hende, di su dignidad y di su vocacion. Sin e berdad e ta cai den un vision empirista (basa riba un experiencia sin teoria) y esceptico di bida, incapaz di eleva su mes ariba e praxis, pasobra e no ta interesa na tuma den consideracion e balornan - tin ora ni sikiera loke cu e ta nifica - cu cua e por husg'e y orient'e. E fidelidad na hende ta exigi e fidelidad pa e berdad, cu ta e unico garantia di libertad (cf. Jn 8,32) y di e posibilidad di un desaroyo humano integral. P'esei Iglesia ta busc'e, e ta anuncie sin descanso y ta reconoce na unda cu e ta manifesta su mes. Pa e Iglesia, e mision di berdad aki ta irrenunciabel. Su doctrina social ta un dimension apart for di e anuncio aki: e ta na servicio di e berdad cu ta libera. Habri pa e berdad, di cualke sabiduria cu lo presenta, e doctrina social di e Iglesia ta acept'e, bolbe drecha e partinan, cu hopi biaha sa haña nan plama, den unidad, y e ta drecha su forma di mira e bida concreto semper nobo pa e sociedad di hende y e pueblonan [12].
pa bay siguiente >>