CAPITULO TRES
FRATERNIDAD,
DESAROYO ECONOMICO
Y SOCIEDAD CIVIL
34. E caridad den e berdad ta pone e hende dilanti e sorprendente experiencia di e don. E gratitud ta den su bida den hopi forma, maske cu frecuentemente e ta pasa sin ser capta debi na un vision di e existencia cu ta bin dilanti di tur productividad y e utilidad. E ser humano ta traha pa e don, cua ta manifesta y desaroya su dimension tracendente. Tin ora, e hende moderno tin e pensamento hera di ta e unico autor di su mes, di su bida y di e sociedad. E ta un suposicion fruto di e incapacidad egoista pa comprende den su mes, cu ta sali - pa bis'e cu un expresion di religioso-di e pica di e origennan. E sabiduria di e Iglesia semper a invita pa no lubida e realidad di e pica original, ni sikiera den e interpretacion di e fenomenonan social y den e construccion di e sociedad: «Ignora cu e hende ta posee un naturalesa herida, inclina na e malo, ta duna lugar pa erornan grave den e dominio di e educacion, di e politica, di e accion social y di e custumbernan» [85]. Tin hopi tempo cu e economia ta forma parti di e conhunto di e ambiente den cua e efectonan malo di e pica ta manifesta. Nos dianan ta ofrece nos un prueba evidente. Keriendo cu bo ta autosuficiente y capaz pa elimina bo so e malo di e historia a hiba e hende na bruha e felicidad y e salbacion cu formanan di experiecia di bienestar material y di actuacion social. Ademas, e exigencia di e economia di ta independiente, di no ta mara na «intromete» di caracter moral, cu a hiba e hende na abusa di e instrumentonan economico incluso na un manera destructivo. Cu e paso di tempo, e posturanan aki a drenta den sistemanan economico, social y politico cu a tiranisa e libertad di e persona y di e organismo social y cu, hustamente p'esei, nan no tawata capaz di segura e husticia cu nan tawata promete. Mescos cu mi a afirma den e Enciclica Spe salvi, asina ta elimina for di historia e speransa cristian [86], cu no obstante ta un poderoso recurso social na servicio di e desaroyo humano integral, den e libertad y e husticia. E speransa ta sostene e razon, y e ta dun'e forsa pa orienta e boluntad [87]. E ta caba presente den e fe, cu ta promovele. E caridad den e berdad ta nutri su mes di dje, y na mesun tempo, ta manifest'e. Dor cu e ta un don netamente gratis di Dios, e ta drenta den nos bida manera algo cu no mester ta, cu ta bai contra di tur lei di husticia. Dor di su naturalesa, e don ta supera e merito, su norma ta hopi abundante. E ta bai dilanti di nos den nos propio alma manera signo di e presencia di Dios den nos y di su expectativanan pa nos. E berdad, cu manera e caridad ta un don, cu ta supera nos, manera San Agustin ta siña nos [88]. Incluso nos mesun berdad, esun di nos consenshi personal, prome cu tur cos, a ser «duna» na nos. Ta berdad, cu den tur proceso cognitivo e berdad no ta produci dor di nos, sino cu e ta haña o, miho ainda, e ta ricibi. Manera e amor, «no ta nace di e pensamento o e boluntad, sino cu den cierto sentido e ta ser impone riba e ser humano» [89].
Pa ta un don cu a ricibi dor di tur hende, e caridad den e berdad ta un forsa cu ta funda e comunidad, unifica e hendenan di manera cu no tin bareranan o limitenan. Nos por organisa e comunidad humano nos mes, pero nunca e por ta un comunidad plenamente fraterno ni e por aspira na supera fronteranan solamente cu su mesun forsanan, o p'e comberti den un comunidad universal. E unidad di e genero humano, e comunion fraterno mas leu di tur division, ta nace di e palabra di Dios-Amor cu ta invita nos. Ora cu nos ta afronta e cuestion decisivo aki, nos tin di precisa, na un banda, cu e logica di e don no ta exclui e husticia ni e ta pone nan dos hunto manera algo cu ta bin acerca di p'afor den un di dos momento y, di otro banda, cu e desaroyo economico, social y politico tin mester, si e ta desea di ta autenticamente humano, duna espacio na e principio di gratitud manera expresion di fraternidad.
35. Si di tur dos banda tin confiansa mutuo y generalisa, e mercado ta e institucion economico cu ta permiti e encuentro entre personanan, como agentenan economico cu ta utilisa e contrato como norma di nan relacionnan y cu ta intercambia biennan y servicionan di consumo pa satisface nan necesidadnan y deseonan. E mercado ta mara na e principionan di e asina yama husticia conmutativa, cu ta precisamente regula e relacion entre duna y ricibi entre esnan igual. Pero e doctrina social di e Iglesia no a keda nunca sin yama atencion na e importancia di e husticia distributiva y di e husticia social pa e economia di mercado, no solamente e ta den un contexto social y politico mas amplio, sino tambe pa e sera relacionnan den cua e ta anda. T'asina, si e mercado ta wanta su mes unicamente pa e principio di e ekibalencia di e balor di e biennan cu ta intercambia, e no ta yega na produci e union social cu tin mester pa e por funciona bon. Sin formanan interno di solidaridad y di confiansa di ambos banda, e mercado no por cumpli plenamente cu su propio funcion economico. Awendia, precisamente e confiansa aki ta faya, y e perdemento di confiansa aki ta algo realmente grave.
Pablo VI oportunamente a pone enfasis den e Populoum progressio cu e sistema economico mes ta saca bentaha cu e practica generalisa di husticia, pues e prome beneficionan di e desaroyo di e paisnan pober lo por ta e paisnan rico [90]. No ta trata solamente na remedia e funcionamento malo cu e yudansanan. No mester considera e pobernan manera un problema «grandi» [91], sino manera un rikesa incluso for di e punto di bista estrictamente economico. No obstante, mester considera e vision aki kiboca di esnan cu ta pensa cu e economia di mercado tin necesidad structural di un cuota di pobresa y di subdesaroyo pa funciona mihor. Loke cu e mercado tin mester ta e interes pa promove e emancipacion, pero no por logr'e di su mes, pasobra e no por produci loke cu no ta na su alcance. E mester saca forsa moral di otro instancianan cu lo ta capaz pa genera nan.
36. E actividad economico no por resolve tur e problemanan social ampliando pa loco e logica mercantil. E mester ta na ordo segun e consecucion di e bien comun, cu ta e responsabilidad prome cu tur cos di e comunidad politico. Mientras tanto, mester sa di separa e gestion economico, na loke cu e ta coresponde, unicamente produci rikesa di e accion politico, cu e lo tin e papel di haña e husticia pa medio di e redistribucion, esaki ta causa di desekilibrionan grave.
Iglesia semper ta sostene cu no mester considera e actividad economico como antisocial. P'esei, e mercado no ta y no mester bira e ambiente na unda cu esun mas fuerte ta dicta riba e mas debil. E sociedad no mester proteha su mes di e mercado, pensando cu su desaroyo ta comporta ipso facto e morto di e relacionnan autenticamente humano. Ta berdad cu e mercado por orienta su mes den sentido negativo, pero no pa su mesun naturalesa, sino pa un cierto ideologia cu lo guia den e sentido aki. No por lubida cu e mercado no ta existi den su estado puro, cu e ta adapta na e sistemanan cultural cu ta trah'e y condicion'e. T'asina, cu e economia y finanzas, como cu nan ta instrumentonan, cu por ser mal usa ora esun cu ta haci e tramitenan tin solamente referencianan egoista. Di e forma aki, por yega na transforma medionan cu ta bon den perhudicial. Loke cu e consecuencianan aki ta produci, ta e forma scur di razona di hende, no e medio di loke cu ta trata. P'esei no mester haci remarca na e medio o instrumento sino na e hende, na su consenshi moral y na su responsabilidad personal y social.
E doctrina social di Iglesia ta sostene cu por biba den relacionnan autenticamente humano, di amistad y di sociabilidad, di solidaridad y di reciprocidad, tambe den e actividad economico y no solamente afo o «despues» di dje. E sector economico no ta ni eticamente neutral ni inhumano o antisocial di naturalesa. E ta un actividad di hende y, precisamente pasobra e ta humano, e mester ta articula y institucionalisa eticamente.
E desafio grandi cu nos tin, treci dor di e dificultadnan di e desaroyo den e tempo di globalizacion aki y birando mas grave dor di e crisis economico-financiero actual, ta di mustra, tanto den e ordo di e ideanan como di e comportamentonan, cu no solamente no por lubida o debilita e principionan tradicional di e etica social, como e transparencia, e honestidad y e responsabilidad, sino cu den e relacionnan mercantil e principio di gratuidad (calidad di gratuito, gratis) y e logica di e don, manera expresionnan di fraternidad, por y mester tene espacio den e actividad economico ordinario. Esaki ta un exigencia di e hende na e momento actual, pero tambe di e razon economico mes. Un exigencia di e caridad y di e berdad na e mesun tempo.
37. E doctrina social di e Iglesia semper a sostene cu e husticia ta afecta tur e fasenan di e actividad, pasobra na tur momento e tin di haber cu e hende y cu su derechonan. E hañamento di recursonan, e financiamento, e produccion, e consumo y tur e fasenan di e proceso economico tin di haci cu asuntonan di moral cu nan no por evita. Di e forma aki, tur decision economico tin consecuencianan di caracter moral. E ciencianan social y e tendencianan di e economia di e tempo aki, ta confirma esaki. Poco tempo pasa, kizas por a confia prome e economia di produccion di rikesa y despues duna e politica e trabou di su distribucion. Awendia e ta resulta mas dificil, pasobra e actividadnan economico no ta limita solamente na teritorionan defini, mientras cu e autoridadnan gubernamental prome cu tur cos ta sigui di ta local. Ademas mester respeta e formanan di husticia desde e principio y durante e proceso economico, y no solamente despues o colateralmente. P'esei ta necesario cu riba mercado mester habri lugar pa actividadnan economico di esnan cu ta opta libremente pa haci nan trabou movi dor di otro principionan cu ta di puro beneficio, sin renuncia dor di esaki na produci balor economico. Hopi provocamento economico ta sali for di iniciativa religioso y laiconan a demostra cu esaki ta realmente posibel.
Den e epoca di e globalizacion, e economia ta refleha modelonan cu por competi mara na culturanan masha diferente entre nan. E comportamento economico y empresarial cu ta sali tin den comun principalmente e respet pa e husticia comunicativo. Sin duda, e bida economico tin necesidad di e contrato pa regula e relacionnan di intercambio bou e balornan cu ta igual. Pero asina mes, e mester tin leinan husto y formanan di redistribucion guia pa e politica, ademas di obranan caracteriza pa e spirito di e don. E economia globalisa ta parce di ta duna privilegio na e prome logica, esun di e intercambio contractual, pero directo o indirectamente e ta demostra cu e mester di e otro dosnan, e logica di e politica y e logica di e don sin contrapartida.
38. Den e Centesimus annus, mi predecesor Huan Pablo II a señala e problematica aki ora cu el a yama atencion riba e necesidad di un sistema basa den tres instancia: e mercado, e Estado y e sociedad civil [92]. El a considera cu e sociedad civil tawata e espacio mas apropia pa un Economia di e gratuidad y di e fraternidad, sin nenga e otro dos espacionan. Awendia nos por bisa cu mester compronde e bida economico mescos cu un realidad di hopi dimensionnan: den nan tur, maske cu ta den medidanan diferente y cu modalidadnan specifico, mester tin respet pa e reciprocidad fraterno (corespondencia mutuo di un persona of cos cu otro). Den e epoca di e globalizacion, e actividad economico no por keda sin e gratuidad, cu ta fomenta y extende e solidaridad y e responsabilidad pa e husticia y e bienestar di tur hende den nan diferente instancianan y agentenan. Ta trata, definitivamente, di un forma concreto y profundo di e democrasia economico. E solidaridad ta e prome lugar cu tur hende ta sinti nan mes responsabel di tur [93]; p'esei mes no por lag'e bai solamente den mannan di e Estado. Mientras cu antes por a pensa cu e prome cos tawata alcansa e husticia y cu e gratuidad tawata yega despues manera un algo extra, awendia meser bisa cu sin e gratuidad no ta alcansa ni sikiera e husticia. Mientras tanto, ta rekeri un mercado den cua por opera libremente, cu igualdad di oportunidadnan, empresanan cu ta persigui finnan institucional diferente. Hunto cu e empresa priva, orienta riba beneficio, y e diferente tiponan di empresa publico, mester por establece y desaroya e otro organizacionnan productivo cu ta persigui e finnan mutualista (situacion caminda ta una prestamonan mutuo y cu ta sirbi como base di cierto asociacionnan) y social. Di su interaccion di tur dos banda por spera un sorto di combinacion entre e comportamentonan di empresa y cu ne, un atencion mas sensibel na un civilizacion di e economia. Den e caso aki, caridad den e berdad ta nifica e necesidad di duna forma y organizacion na e iniciativanan economico cu, sin renuncia na e beneficio, mi ta desea di yega mas leu (mas aya) cu e logica di e intercambio di cosnan igual y di lucro como fin riba su mes.
39. Pablo VI a pidi den e Populorum progressio cu mester yega na un modelo di economia di mercado capaz di inclui, por lo menos como prueba, tur e pueblonan, y no solamente esnan particularmente dota. El a pidi un compromiso pa promove un mundo mas humano pa tur hende "na unda tur hende mester duna y ricibi, sin cu e progreso di esun, por ta un obstaculo pa e desaroyo di e otronan" [94]. Di e modo aki, e plan universal a extende e mesun exigencianan y aspiracionnan di e Rerum novarum, scirbi como resultado di e revolucion industrial, ora cu pa prome biaha a afirma e idea - sigur sigur avansa pa e tempo ei- pa e ordo civil por sostene su mes, e tin mester di intervencion di redistribuicion di e Estado. Awendia, e vision Rerum novarum, ademas cu el a hañ'e den crisis dor di e procesonan di habrimento di e mercadonan y di e sociedadnan, e ta mustra di ta incompleto pa satisface e exigencianan di un economia plenamente humano. Loke cu e doctrina di Iglesia semper a sostene, saliendo di su vision di e hende y di e sociedad, ta necesario tambe awe pa e dinamicanan cu ta caracteristicanan di e globalizacion.
Ora cu e logica di e mercado y e logica di e Estado ta pone nan mes di acuerdo pa mantene e monopolio di nan respectivo circulonan di influencia, poco poco ta debilita e solidaridad den e relacionnan entre e cuidadanonan, e participacion, e sentido di pertenencia y e trahamento gratis, cu no ta identifica cu e "duna pa por tin", cu ta propio di e logica di e compraventa, tampoco cu e "duna pa deber", propio di e logica di e intervencionnan publico, cu e Estado ta impone pa lei. E victoria riba e subdesaroyo a rekeri pa actua no solamente pa mehora e transaccionnan basa riba e compraventa, o riba e transferencianan di e structuranan asistencial di caracter publico, sino riba tur cos den e apertura progresivo den e contexto mundial pa medio di actividad economico caracteriza pa cierto margen di gratuidad y comunion. E binomio exclusivo mercado-Estado ta daña e sociabilidad, mientras cu e formanan di economia solidario, cu ta haña nan miho tereno den e sociedad civil maske cu e no ta reduci su mes na dje, ta crea sociabilidad. E mercado di e gratuidad no ta existi y e actitudnan gratuito no por tin lei. Sin embargo, tanto e mercado como e politica tin e necesidad di personanan habri, na e don mutuo.
40. E actual dinamicanan economico internacional, caracteriza pa e grave desequilibrio y dificultad di adaptacion, ta rekeri tambe cambionan profundo den e forma di compronde e empresa. Modalidadnan antiguo di e bida empresarial ta desapareciendo, mientras cu otro mas prometedor ta saliendo na horizonte. Un di e mayor riesgonan ta sin duda cu e empresa lo responde casi exclusivamente na e expectativanan di e inversionistanan den perhuicio pa nan dimension social. Debi na nan crecemento continuo y e necesidad pa mayor capital, cada bes ta menos empresanan ta depende di un unico empresario estable, cu ta sinti su mes responsabel na largo plazo, y no solamente pa poco tempo, y e bida y e resultadonan di nan empresa y cada bes ta menos empresanan cu ta depende di e unico teritorio. Ademas, e asina yama deslocalizacion di e actividad productivo por baha cerca e empresario e sentido di responsabilidad pa loke cu ta trata e interesadonan, manera trahadonan, proveedornan, consumidornan, mescos cu e medio ambiente y e sociedad mas grandi cu ta rond di dje, na fabor di e accionistanan, cu no ta mara na un espacio fiho y cu ta gosa mientras tanto di un forma di move extraordinario. E mercado internacional di e capitalnan, di berdad, ta ofrece awendia un gran libertad di accion. Sin embargo, tambe ta berdad cu e consenshi di e necesidad pa un «responsabilidad social» ta birando mas amplio di e empresa ta extendiendo. Maske cu no ta tur e condicionnan etico cu awendia ta guia e debate riba e responsabilidad social di e empresa ta aceptabel segun e doctrina social di Iglesia, ta berdad cu cada biaha ta bai cambiando mas e idea segun cu tramitenan di e empresa no por tene na cuenta unicamente e interes di su propietarionan, sino tambe di tur e otro hendenan cu ta contribui na e bida di e empresa: trahadonan, clientenan, proveedornan di e diferente elementonan di produccion, e comunidad di referencia. Den e ultimo añanan por a nota un crecimento di un clase cosmopolita di manager, cu hopi biaha ta responde solamente na e pretensionnan di e accionistanan nobo cu tin referencianan traha generalmente pa fondonan anonimo cu ta stablece nan recompensa. Pero tambe tin hopi manager awendia cu un analisis mas previsor, ta ripara cada bes mas e lasonan profundo di nan empresa cu e teritorio o teritorionan na unda cu nan ta desaroya nan actividad. Pablo VI a invita pa baluta seriamente e daño cu e trasferencia di capitalnan pa extranhero, pa puro probecho personal, por causa na e propio nacion [95]. Huan Pablo II a yama atencion cu ademas di economico, semper inversion tin un nificacion moral. [96]. Mester bolbe mira cu tur esaki lo mantene su balides den nos dianan a pesar cu e mercado di capital a yega na liberalisa fuertemente y e mentalidad tecnologico moderno por hinca e pensamento cu inversion ta unicamente un echo tecnico y no humano ni etico. No por nenga cu un cierto capital por haci bon, ora ta inverti den extranhero na lugar di den su propio patria. Pero e vinculonan di husticia mester keda a salvo, teniendo na cuenta tambe con nan a forma e capital ei y e perhuicionan cu nan ta trece pa e personanan, cu no ta emplea den e lugarnan na unda cu el a genera [97]. Mester evita cu e uso di recursonan financiero ta ser motiva pa e speculacion y ta cai den e tentacion pa busca unicamente un beneficio inmediato, na lugar di e sostenibilidad di e empresa na plazo largo, su propio servicio na e economia real y e promocion, na un forma adecua y na tempo di iniciativanan economico tambe den e paisnan den necesidad pa desaroyo. Tampoco tin motibonan pa nenga cu e cambio di lugar, cu ta hiba den dje inversionnan y formacion, por haci bon pa e poblacion di e pais cu ta ricibie. E trabou y e conocimentonan tecnico ta un necesidad universal. Sin embargo, no ta permiti pa cambia unicamente pa probecha cierto condicionnan faborabel, o pior, pa explota sin duna e sociedad local un contribucion berdadero pa e nacemento di un sistema solido, productivo y social, factor cu no por falta pa un desaroyo stabiel.
41. Respecto esaki, ta util pa observa cu e iniciativa empresarial tin y mester asumi cada bes mas, un significado polivalente, (util y eficaz). E superioridad di e binomio mercado-Estado a custumbra nos na pensa exclusivamente den e empresario priva tipo capitalista na un banda y den e directivo di estado na otro banda. Den realidad, mester compronde na un modo articula e iniciativa empresarial. Asina diferente motivacionnan metaeconomico ta revela. Ta un empresario, prome cu haña un nificacion profesional, tin un nificacion humano [98]. Ta propio di tur trabou mira como «actus personae» [99] y p'esei ta bon cu tur trahado tin e posibilidad di duna su mesun aportacion na su trabou, di modo cu e mes «ta consciente cu e ta trahando den algo propio» [100]. P'esei Pablo VI a siña cu «tur trahado ta un creado» [101]. Precisamente pa responde na e exigencianan y na e dignidad di esun cu ta traha, y na e necesidadnan di e sociedad, ta existi diferente tiponan di empresanan, mas leu di e puro distincion entre «priva» y «publico». Cada un ta rekeri y manifesta un capacidad di iniciativa empresarial specifico. Pa realiza un economia cu den futuro proximo por sa di pone su mes na servicio di e bienestar general nacional y mundial, ta bon pa tene na cuenta e nificacion amplio di iniciativa empresarial aki. E acto mas amplio aki ta faborece e intercambio y e mutuo configuracion den e diferente tiponan di iniciativa empresarial, cu pasamento di competencia mundial di non profit pa profit y vicecersa, di e publico pa e propio di e sociedad civil, di esnan di e economianan avansa pa e paisnan den via di desaroyo.
E autoridad politico tambe tin un nificacion polivalente, cu no por lubida mientras ta cana rumbo pa e obtencion di un ordo economico-productivo nobo, socialmente responsabel y na midi di e hende. Mescos cu ta pretende na cultiva un iniciativa empresarial diferente den e ambito mundial, tambe mester promove un autoridad politico reparti y cu mester actua riba diferente nivel. E mercado unico di nos dia no ta elimina e papel di e estadonan, mas bien e ta obliga e gobiernonan na un colaboracion mutuo mas estrecho. E sabiduria y e prudencia ta conseha pa no proclama mucho lihe e desaparicion di e Estado. Cu relacion na e solucion di e crisis actual, su papel ta parce di ta destina na crece, recuperando hopi competencia. Tin nacionnan na unda e construccion o reconstruccion di e Estado ta sigui di ta un elemento clave pa su desaroyo. E ayudo internacional, precisamete den un proyecto inspira riba e solidaridad pa soluciona e problemanan economico, mester apoya den prome lugar e consolidacion di e sistemanan constitucional, huridico y administrativo den e paisnan cu ainda no ta gosa plenamente di e bienan aki. E yudansanan economico mester ta compaña pa e medidanan destina na reforsa e garantianan propio di un Estado di derecho, un sistema di ordo publico y di prisonnan cu ta respeta derechonan humano y ta consolida institucionnan berdaderamente democratico. No ta necesario cu e Estado tin e mesun caracteristicanan na tur lugar: e fortalecimento di e sistemanan constitucional debil, por bai compaña perfectamente pa e desaroyo di otro instancianan politico no estatal, di caracter cultural, social, teritorial o religioso. Ademas, e articulacion di e autoridad politico den e circulo local, nacional o internacional, ta un di e cuna privilegia pa por orienta e globalizacion economico. Y tambe e forma pa evita cu di berdad esaki lo por mina e fundamentonan di e democracia.
42. Tin biaha ta percibi actitudnan fatalista dilanti di e globalizacion, manera cu e dinamicanan cu ta poducie ta sali for di forsanan anonimo y impersonal o di structuranan independiente na e boluntad humano [102]. Respecto esaki, ta bon pa corda cu e globalizacion na cierto forma mester ta conforme un proceso socioeconomico, pero cu esaki no ta su unico dimension. Despues di e proceso aki cu ta mas visibel tin realmente un humanidad cu cada bes ta interrelaciona; tin personanan y pueblonan pa esnan cu e proceso mester ta di utilidad y desaroyo [103], danki na cu tanto e individuonan como e colectividad ta asumi nan respectivo responsabilidadnan. E superacion di e fronteranan no ta solamente un echo material, sino tambe cultural, den su causanan y den su efectonan. Ora cu ta compronde e globalizacion na manera determinista, e criterionan pa balut'e y orient'e ta bai perdi. E ta un realidad humano y e por ta fruta di diferente coriente cultural cu mester ser somete na un examen. E berdad di e globalizacion como proceso y su criterio etico fundamental, ta wordo duna pa e unidad di e famia humano y su crecimento den e bondad. Mientras tanto mester forsa continuamente pa faborece un orientacion cultural personalista y comunitaria, habri pa conoce, e proceso di integracion planetaria.
A pesar di algun aspectonan structural cu no por pasa sin remarca, pero cu no mester limita, «e globalizacion no ta, a priori, ni bon ni malo. Lo ta loke e hendenan ta haci cu ne» [
104]. Nos mester ta su protagonistanan, no e victimanan, procediendo razonabelmente, guia pa e caridad y e berdad. Opone ciegamente na e globalizacion lo ta un actitud hera, prepara, cu lo caba pa ignora un proceso cu tin aspectonan tambe positivo, cu e riesgo di perde un gran ocasion pa probecha e oportunidadnan multiple di desaroyo cu e ta ofrece. E proceso di globalizacion, comprendi y gestiona adecuadamente, ta ofrece e posibilidad di un gran redistribucion di e rekisa na escala planetaria manera nunca a mira antes; pero, si gestion'e malo, e por aumenta e pobresa y e desigualdad, ademas e lo contagia henter e mundo cu un crisis. Ta necesario
pa coregi loke cu no ta cana bon, hopi biaha grave, cu ta causa division entre pueblonan y den su interior, di modo cu e redistribucion di e rikesa no ta mescos cu e redistribucion di e pobresa, y ademas e ta accentue, di modo cu e por duna nos miedo tambe di un gestion robes di e situacion actual. Durante hopi tempo a pensa cu e pueblonan pober mester permanece hancra den un estado di desaroyo cu ta stablece caba o mester contenta nan mes cu e filantropia di e pueblonan desaroya. Pablo VI a pronuncia contra e mentalidad aki den e
Populorum progressio. E recursonan material disponibel pa saca e pueblonan aki di e miseria, awendia ta potencialmente mas grandi cu antes, pero a haci uso di nan principalmente e paisnan den desaroyo, cu por a probecha miho di e liberacion di e movimentonan di capital y di trabou. Mientras tanto, e transformacion di ambiente di bienestar
den e mundo no mester ta obstaculisa cu proyectonan egoista, proteccionista o dicta pa interesnan paricular. T'asina, cu e participacion di paisnan cu awor ta nace o cu ta den vianan di desaroyo ta permiti cu awendia por gestiona mihor e crisis. E cambio cu e proceso di globalizacion ta trece cu ne, tin dificultadnan grandi y peligronan, cu solamente por supera nan si ta tuma conocimento di e spirito antropologico y etico, cu den fondo ta impulsa e globalizacion pa metanan di humanizacion solidario. Desgraciadamente, por mira cu frecuencia cu e sombra aki ta keda margina y compronde desde perspectivanan etico-cultural cu caracter indivilualista y utilitarista. E globalizacion ta un fenomeno multidimensional y polivalente, cu ta exigi pa ser comprendi den e diversidad y den e unidad di tur e dimensionnan, incluso e teologico. Esaki ta consenti e bibamento y
pa orienta e globalizacion di e humanidad den terminonan di relacionalidad, comunion y participacion. pa bay siguiente >>