CAPITULO CINCO
E COLABORACION
DI E FAMIA HUMANO
53. Un di e pobresanan mas profundo cu e hende por experimenta ta soledad. Sigur, tambe tin otro pobresanan, incluso esunnan material, nan ta nace dor di aislamento, di no ta stima o di e dificultad di stima. Cu frecuencia, esaki ta provoca pa e rechaso di e amor di Dios, pa un tragedia original di e ceramento di hende den su mes, pensando cu e ta autosuficiente, o un cos completamente insignificante y pasahero, un «estranhero» riba un univeso cu a forma pa casualidad. E hende ta perde su tino ora cu e ta biba su so o e ta aleha di e realidad, ora cu e ta renuncia na pensa y kere den un Fundamento [125]. E humanidad completo ta sin tino ora cu e ta entrega na proyectonan exclusivamente humano, na ideologianan y utopianan falso [126]. Awendia e humanidad ta parce di ta mas interactivo cu antes: e vecindario mas grandi ei mester transforma den comunion berdadero. E desaroyo di e pueblonan ta depende riba tur loke cu ta reconoce como parti di un solo famia, cu ta colabora cu berdadero comunion y cu ta integra pa sernan cu no ta biba simplemente banda di otro [127].
Pablo VI a señala cu «e mundo ta lamentabelmente den un bashi di ideanan» [128]. E afirmacion ta contene un constatacion, pero prome cu tur cos un aspiracion: ta necesario un impulso nobo di e pensamento pa por compronde miho loke cu ta implica di ta un famia; e interaccion entre e pueblonan di e planeta ta pura nos pa haci e impulso aki, pa e integracion por desaroya bou e signo di e solidaridad [129] na lugar di esun di marginacion. E pensamento ei ta obliga na un critica profundo y balorativo di e categoria di e relacion. E ta un compromiso cu no por haci cu ciencia social so, pasobra cu e ta rekeri e aporte di ideanan manera metafisica y teologia, pa por capta cu claridad e dignidad trascendente di e hende.
E criatura humano, pa loke cu ta trata e naturalesa spiritual, ta keda realiza den e relacionnan interpersonal. Cuanto mas ta bib'e na un manera autentico, tanto mas stabiel tambe den e propio identidad personal. E hende ta balota su mes no aislando su mes, sino poniendo su mes den relacion cu otro hendenan y cu Dios. Mientras tanto, e importancia di sorto di relacionnan asina ta fundamental. Esaki tambe ta bal pa e pueblonan. Siguientemente, ta resulta masha util pa su desaroyo un vision metafisica di e relacion entre personanan. Pa loke cu ta trata esaki, e razon ta haña inspiracion y orientacion den e revelacion cristian, segun cual e comunidad di hende no ta absorba den su mes e persona anulando su autonomia, manera sa sosode den diferente forma di totalitarismo, sino cu ta balot'e mas ainda pasobra e relacion entre persona y comunidad ta di tur hende pa tur hende [130]. Di e mesun forma cu e comunidad familiar no ta anula den su seno e personanan cu ta form'e, y e Iglesia mes ta balota plenamente e «criatura nobo» (Ga 6,15; 2 Co 5,17), cu dor di e bautismo ta drenta den su Curpa bibo, mescos tambe e unidad di e famia humano no ta anula personanan sin tin mester, e pueblonan o e culturanan, sino cu e ta haci nan mas transparente esun y e otro, mas uni den nan diferencia legitimo.
54. E tema di desaroyo ta di acuerdo cu e agregamento di tur personanan y di tur pueblonan relaciona den e unico comunidad di e famia humano, cu ta construi den e solidaridad riba e base di e balornan fundamental di husticia y paz. E perspectiva aki ta keda ilumina na un manera decisivo pa e relacion entre e Personanan di e Trinidad den e unico Sustancia dibino. E Trinidad ta unidad absoluto, pa loke cu ta trata e tres Personanan dibino nan ta relacionalidad puro. E transparencia di un pa otro entre e Personanan dibino ta completo y e vinculo di un cu otro ta total, pasobra nan ta forma un absoluto unidad y unicidad. Dios ta desea di asocia nos tambe na e realidad aki di comunion: «pa nan por ta un, manera nos tambe ta un» (Jn 17,22). Iglesia ta signo y instrumento di e unidad aki [131]. E relacionnan tambe entre hendenan a lo largo di e historia a ser beneficia di e referencia di e Modelo dibino. Den particular, na e luz di e misterio revela di e Trinidad, por compronde cu e berdadero apertura no ta nifica separacion di loke cu mester ta uni, sino penetracion profundamente di nan dos. Esaki ta manifesta su mes tambe den e experiencianan humano comun di e amor y di e berdad. Manera e amor sacramental ta uni e esposonan spiritualmente den «un solo carni» (Gn 2,24; Mt 19,5; Ef 5,31), y di dos cu nan tawata, a haci di nan un unidad relacional y real, na un manera analogo e berdad ta uni e spiritonan cu otro y ta haci cu nan ta pensa mescos, atrayendo nan y uniendo nan na dje.
55. E revelacion cristian riba e unidad di e genero humano ta admiti un interpretacion metafisico di e humanum, den cua e relaconalidad ta e elemento esencial. Tambe otro culturanan y otro religionnan ta siña e fraternidad y e paz y, mientras tanto, nan ta di gran importancia pa e desaroyo humano integral. Sin embargo, no ta falta actitudnan religioso y cultural den cua no ta asumi plenamente e principio di e amor y di e berdad, cabando asina pa frena e berdadero desaroyo humano y incluso pa impidie. E mundo di awendia ta wordo atravesa pa algun culturanan cu ta parce religioso, cu no ta hiba e hende na comunion, sino cu nan ta aisla nan den e buskeda di e bienestar individual, limitando nan mes na gratifica e espectativanan psicologico. Tambe un cierto multiplicacion di itinerarionan religioso di gruponan chikito, incluso di personanan individual, mescos cu e sincretismo religioso, por ta factornan di separacion y di falta di compromiso. Un posibel efecto negativo di e proceso di globalizacion ta e tendencia di faborece dicho sincretismo [132], alimentando formanan di «religion» cu ta aleha e personanan for di otro, en bes di haci cu nan ta topa cu otro, y ta aparta nan di e realidad. Na mesun tempo, tin ora gruponan cultural y religioso cu ta clasifica e sociedad den castanan social estatico ta persisti, den creencianan magico cu no ta respeta e dignidad di e persona, den actitudnan di sumision den forsanan scondi. Den e contextonan aki, e amor y e berdad ta haña dificultad pa por cumpli cu ne, perhudicando e desaroyo autentico.
Pa e motibo aki, maske cu ta berdad cu di un banda e desaroyo tin mester di e religion y di e cultura di e diferente pueblonan, di otro banda, e ta sigui di ta berdad cu tambe tin necesidad di un separacion adecua. E libertad religioso no ta nifica indiferentismo religioso y no ta comporta cu tur e religionnan ta igual [133]. E separacion riba e contribucion di e culturanan y di e religionnan ta necesario pa e construccion di e comunidad social den e respet pa e bien comun, special pa ken cu ta eherce e poder politico. Dicho separacion mester basa su mes riba e criterio di e caridad y di e berdad. Pasobra cu ta den wega e desaroyo di e personanan y di e pueblonan, lo tene na cuenta e posibilidad di emancipacion y di inclusion den e optica di un comunidad humano berdaderamente universal. E criterio pa evalua e culturanan y e religionnan tambe ta «tur hende y tur e hendenan». E cristianismo, religion di e «Dios cu tin un cara humano» [134], ta carga den su mes un criterio similar.
56. E religion cristian y e otro religionnan por contribui na e desaroyo solamente si Dios tin un lugar den e esfera publico, cu referencia specifico na e dimension cultural, social, economico y, particularmente, politico. E doctrina social di e Iglesia a nace pa reclama e «carta di ciudadania» ei [135] di e religion cristian. E nengamento di e derecho pa profesa publicamente e propio religion y pa traha pa cu e berdadnan di e fe, lo inspira tambe e bida publico. Tin consecuencianan negativo riba e berdadero desaroyo. E excluimento di e religion di e circulo publico, manera e fundamentalismo religioso di otro banda, ta impedi e encuentro entre e personanan y nan colaboracion pa e progreso di e humanidad. E bida publico ta caba cu e motivacionnan y e politica ta haña un aspecto di opresion y di agresivo. Ta core e riesgo cu no ta respeta e derechonan humano, pasobra ta priva nan di nan fundamentonan trascendente, y tambe pasobra no ta reconoce e libertad personal. Den e organisacion di laiconan y den e fundamentalismo e posibilidad di un dialogo fecundo y un colaboracion probechoso entre e razon y e fe religioso ta bai perdi. Semper e razon tin mester ta purifica pa e fe, y esaki ta conta tambe pa e razon politico, cu no por kere su mes di ta omnipotente. Na su bes, e religion semper tin e necesidad di ta purifica pa e razon pa mustra su autentico cara humano. E cabamento di e dialogo aki ta implica un costo masha pisa pa e desaroyo di e humanidad.
57. E dialogo fecundo entre e fe y e razon ta e ehercicio di caridad mas eficaz den e circulo social y ta e cuadro mas apropia pa promove e colaboracion fraterno entre creyentenan y no creyentenan, den e perspectiva comparti di traha pa husticia y paz di e humanidad. E Padernan consehero ta afirma den e Constitucion pastoral Gaudium et spes: «Segun e opinion casi unanime di creyentenan y no creyentenan, tur loke cu ta existi na tera mester ordena su mes na e hende como su centro y su culminacion» [136]. Pa e creyentenan, e mundo no ta fruto di e casualidad ni di necesidad, sino di un proyecto di Dios. Di djei a nace e deber di e creyentenan di harmonisa su esfuersonan cu tur homber y muhernan di bon boluntad di otro religionnan, o no creyentenan, pa nos mundo por responde efectivamente na e proyecto dibino: biba manera un famia, bou e mirada di e Creador. Sin duda, e principio di subsidiaridad [137], expresion di e libertad cu no por cambia, ta un manifestacion particular di e caridad y criterio, guia pa e colaboracion fraternal di creyentenan y no creyentenan. E subsidiaridad ta prome cu tur cos un ayudo na e persona, dor di e autonomia di e instancianan cu ta intermedia. Ta ofrece e ayudo menciona ora cu e persona y e suhetonan social no ta capaz pa mantene nan mes, teniendo semper na cuenta un fin imparcial, pasobra e ta faborece e libertad y e participacion na e ora di asumi e responsabilidadnan. E subsidiaridad ta respeta e dignidad di e persona den cua e ta mira semper un suheto capaz di duna algo na e otronan. E subsidiaridad, na momento di reconoce e reciprocidad ta forma parti di e constitucion intimo di e ser humano, ta e antidoto mas eficaz contra cualke forma di asistencialismo paternalista. E por responde tanto pa e hopi articulacionnan di e nivelnan y, p'esei, di e cantidad di e suhetonan, manera su coordinacion. Asina, e ta un principio particularmente adecua pa goberna e globalizacion y orient'e, rumbo pa un berdadero desaroyo humano. Pa no habri e porta pa un poder peligroso universal di e tipo monocratico, e gobierno di e globalizacion mester ta di e tipo subsidiario, parti den masha hopi nivel y cu diferente reglamento, cu ta colabora hunto. E globalizacion sigur mester tin un autoridad, ora cu e problema di e consecucion di un bien comun global ta presenta; sin embargo, e autoridad menciona mester ta organisa di modo subsidiaro y cu participacion di podernan [138], tanto pa no herida e libertad como pa por tin un resultado concretamente eficaz.
58. E principio di subsidiaridad mester mantene su mes intimamente uni na e principio di e solidaridad y vicecersa, pasobra asina mescos cu e subsidiaridad sin e solidaridad e ta desemboca den e particularismo social, tambe ta berdad cu e solidaridad sin e subsidiaridad lo caba den e asistencialismo cu ta humiya esun den necesidad. E regla aki di caracter general, mester tene cuenta cu ne incluso ora cu ta bai traha riba e temanan relaciona cu e yudansanan internacional pa cu desaroyo. Esaki, pasando riba e intencionnan di e donantenan, tin biaha por mantene un pueblo den un estado di dependencia, y tambe faborece situacionnan di dominio local y di explotacion den e pais cu ta ricibie. E yudansanan economico, pa nan ta di berdad, no mester persigui otro finnan. Mester duna nan implicando no solamente e gobiernonan di e paisnan interesa, sino tambe e agentenan economico local y e agentenan cultural di e sociedad civil, e Iglesianan local inclui. E programanan di yudansa mester ta adapta cada bes mas na e modo di e programanan integra y comparti desde e base. T'asina, ta sigui di ta berdad cu e recurso humano ta e mas balioso di e paisnan riba caminda pa desaroyo: esaki ta e capital autentico cu mester traha p'e pa sigura e paisnan mas pober un futuro berdaderamente autonomo. Ta cumbini pa corda tambe, cu den e campo economico, e yudansa principal cu e paisnan riba caminda pa desaroyo mester ta permiti y faborece cada bes mas, e ingreso di nan productonan den e mercado internacional, dunando nan asina su completo participacion den e bida economico internacional. Den pasado, e yudansanan a sirbi cu demasiado frecuencia solamente pa crea un mercadonan marginal di e productonan di e paisnan aki. Esaki hopi biaha ta causa di un falta di demanda pa e productonan aki: mientras tanto ta necesario pa yuda e paisnan ei pa mehora nan productonan y pa adapta nan mes mihor na e demanda. Ademas, algun tawatin competencia hopi biaha di e importacionnan di productonan, normalmente di agricultura, cu ta bin di e paisnan economicamente pober. Sin embargo, mester corda cu e posibilidad di comercialisa e productonan menciona hopi biaha ta nifica garantisa su supervivencia na corto o largo plazo. Un comercio internacional husto y ekilibra den e campo agricola por raporta beneficionan pa tur hende, tanto den e oferta como den e demanda. Pa e motibo aki, no solamente ta necesario pa orienta e productonan aki comercialmente, sino pa establece reglanan comercial internacional cu ta sostene nan y ta reforsa e financiacion di e desaroyo pa haci e economianan ei mas productivo.
59. E cooperacion pa e desaroyo no mester contempla solamente e dimension economico: e mester ta un gran ocasion pa e encuentro cultural y humano. Si e suhetonan di e cooperacion di e paisnan economicamente desaroya, manera sa sosode tin ora, no ta tene cuenta cu e identidad cultural propio y di afo, cu nan balornan humano, nan no por mantene ningun dialogo cu e cuidadanonan di e paisnan pober. Si esakinan, na nan turno, ta cuminsa cu indeferencia y sin distincion pa cualke oferta cultural, nan no ta den condicion pa asumi e responsabilidad di nan autentico desaroyo [139]. E sociedadnan cu ta tecnologicamente avansa no mester bruha e propio desaroyo tecnologico cu un superioridad cultural cu nan ta kere cu nan tin, sino cu nan mester bolbe descubri den nan mes birtudnan cu podise nan a lubida, cu a haci nan florece durante historia. E sociedadnan den crecimento mester permanece fiel na loke cu tin di berdaderamente humano den su tradicionnan, evitando cu automaticamente e formanan di e civilizacion tecnologico globalisa ta haña mas importancia cu nan. Tur cultura tin e mesun etica singular y multiple, expresionnan cu ta mescos, gusta pa e Creador, y cu e sabiduria etico di e humanidad ta yama lei natural [140]. E lei moral universal menciona ta fundamento solido di tur dialogo cultural, religioso y politico, yudando e cantidad diversifica di e diferente culturanan pa nan no aleha di e buskeda comun di e berdad, di e bien y di Dios. Mientras tanto, e aceptamento di e lei scirbi den e curazonnan ta e base di tur colaboracion social constructivo. Den tur e culturanan tin cos sushi pa limpia y sombranan pa kita. E fe cristian, cu ta encarna den e culturanan ta siña conoce nan, por yuda nan crece den e forma di biba hunto y den e solidaridad universal, den e beneficio di e desaroyo comunitario y planetario.
60. Den e buscamento di solucionnan pa e crisis economico actual, e ayudo pa e desaroyo di e paisnan pober mester ta considera un instrumento berdadero di creacion di rikesa pa tur hende. Ki sorto di proyecto di yudansa por promete un crecimento di hopi balor significativo -incluso pa e economia mundial- manera e yudansa na poblacionnan cu ainda ta haña nan mes den un fase inicial o poco avansa di su proceso di desaroyo economico? Den e perspectiva aki, e estadonan economicamente mas desaroya ta haci lo posibel pa manda e porcentahenan mas grandi di nan productonan interior bruto, pa e ayudo di desaroyo, respetando e compromisonan cu nan a tuma riba e punto aki den e circulo di e comunidad internacional. Nan por hacie tambe revisando nan politicanan interno di asistencia y di solidaridad social, aplicando na dje e principio di subsidiaridad y creando sistemanan di seguridad social mas integra, cu e participacion activo di e personanan y di e sociedad civil. Di e forma aki, ta posibel tambe pa mehora e servicionan social y di asistencia y, na mesun tempo, spar eliminando gastamento y interesnan di abuso, pa destina nan pa e solidaridad internacional. Un sistema di solidaridad social mas participativo y organico, menos burocratico pero no pa esei menos coordina, lo por revitalisa hopi energia cu ainda ta drumi na fabor tambe di e solidaridad di e pueblonan.
Un posibilidad di yudansa pa e desaroyo por sali for di e trabou bon haci di e yamada di subsidiaridad di e finanza, cu ta permiti e ciudadanonan pa dicidi riba e destino di e porcentahe di e impuesto (belasting) cu mester paga na Gobierno. Esaki por yuda, evitando degeneracion particularista, pa lanta formanan di solidaridad social for di e base, cu beneficionan bon cla, tambe desde e punto di bista di e solidaridad pa e desaroyo.
61. Un solidaridad mas hancho na nivel internacional ta manifesta prome cu tur cos den sigui promove, den condicion di crisis economico tambe, un mayor acceso na e educacion, cu di otro banda, ta un condicion esencial pa e eficacia di e cooperacion internacional mes. Cu e nomber «educacion» no solamente nos ta referi nos na e instruccion o na e formacion pa e trabou, cu ta dos causa importante pa e desaroyo, sino na e formacion completo di e persona. Pa loke cu ta trata esaki, mester pone acento riba un aspecto problematico: pa educa ta preciso sa ken e persona humano ta, conoce su naturalesa. Ora di garantisa un vision relativista di un naturalesa semehante, ta lanta problemanan serio di educacion, specialmente pa loke cu trata educacion moral, cu ta compromete su difusion universal. Dunando man liber na e relativismo aki, tur hende ta bira mas pober, cu consecuencianan negativo tambe pa e eficacia di e yudansa pa e poblacionnan mas necesita, na kendenan no ta falta solamente recursonan economico o tecnico, sino tambe formanan y medionan pedagogico cu ta yuda e personanan pa logra nan pleno realizacion humano.
Un ehempel di e importancia di e problema aki, nos tin den e fenomeno di e turismo internacional [141], cu por ta un factor notabel di desaroyo economico y crecimento cultural, pero cu den ocasionnan por transforma su mes den un forma di explotacion y degradacion moral. E situacion actual ta ofrece oportunidadnan singular pa asina e aspectonan economico di e desaroyo, es decir e fluhonan di placa y e aparicion di experiencianan local di nificacion, ta combina cu esunnan cultural, y den prome lugar e educativo. Den hopi caso ta asina, pero den hopi otro e turismo internacional ta un experiencia cu no ta educa, tanto pa e turista como pa e poblacionnan local. Cu frecuencia, esakinan ta topa cu comportacionnan inmoral, y hasta perverso, manera den e caso di e asina yama turismo sexual, den cua nan ta sacrifica asina hopi sernan humano, incluso di edadnan hoben. Ta doloroso pa constata cu esaki ta sosode hopi biaha cu e respaldo di e gobiernonan local, cu e silencio di e otronan di unda e turistanan a bini for dje y cu e complicidad di tanto operadornan di e sector. Asina mes sin yega na e extremo, e turismo internacional cu frecuentemente ta bende su mes di gastado y hacido di malo, manera un evasion y cu modo di organizacion tipico di e paisnan di origen, di forma cu no ta faborece un berdadero topamento entre personanan y culturanan. Mester pensa, pues, den un turismo diferente, capaz di promove un berdadero conocimento di tur dos banda, cu no ta kita nada for di e descanso y for di e diversion sano: mester fomenta un turismo asina, tambe dor di un relacion mas yega na e experiencianan di cooperacion internacional y di iniciativanan empresarial pa e desaroyo.
62. Otro aspecto digno di atencion, papiando di desaroyo humano integral, ta e fenomeno di e migracionnan. E ta un fenomeno cu ta impresiona pa su dimensionnan grandi, pa e problemanan social, economico, politico,cultural y religion cu e ta lanta y pa e desafionan dramatico cu e ta plantea den e comunidadnan internacional. Nos por bisa cu nos ta para dilanti di un fenomeno social cu ta marca epoca, cu ta rekeri un politica fuerte di cooperacion internacional pa afront'e debidamente. Mester desaroya e politica aki saliendo di un colaboracion entre e paisnan di procedencia y destino di e emigrantenan; e mester bai acompaña di normativonan internacional adecua, capaz di harmonisa e diferente leinan legislativo, cu bista pa salbaguardia e exigencianan y e derechonan di e personanan y di e famianan emigrante, mescos cu e sociedadnan di destino. Ningun pais nan so por ta capaz di por saca e problemanan migratorio actual dilanti. Nos tur por mira e sufrimento, e disgusto y e aspiracionnan cu e fluhonan migratorio ta lastra cu ne. Manera tur hende sa, e ta un fenomeno compleho pa tramita; sin embargo, a keda comproba cu e trahadonan stranhero, a pesar di e dificultadnan cu nan tin pa nan integracion, nan ta contribui na un manera significativo cu nan trabou pa cu e desaroyo economico di e pais cu ta acoge nan, mescos cu nan pais di origen dor di e cen. Obviamente, no por considera e trahadonan aki manera un mercancia o simplemente un forsa laboral. P'esei no mester trata nan manera cualkier otro factor di produccion. Tur emigrante ta un persona humano cu, pa loke cu ta concerni, tin derechonan fundamental incambiable cu mester ser respeta pa tur hende y den cualkier situacion [142].
63. Considerando e problemanan di e desaroyo, mester resalta e relacion entre pobresa y desocupacion. E pobernan ta den hopi caso e resultado di e violacion di e dignidad di e trabou humano, esaki ta pasobra nan ta limita nan posibilidadnan (desocupacion, subocupacion), ya cu nan derechonan ta devalua «e derechonan cu ta sali di e mesun asunto, specialmente e derecho pa un salario husto, pa seguridad di e persona trahado y di su famia» [143]. P'esaki, ya riba 1 di mei 2000, mi predecesor Huan Pablo II, den feliz memoria, na e occasion di e hubileo di e Trahadornan, a lansa un yamada pa «un coalicion mundial na fabor di e trabou decente» [144], yudando e strategia di e Organizacion Internacional di Trabou. Di e manera aki, el a duna un apoyo moral fuerte na e obhetivo aki, como aspiracion di e famianan den tur e paisnan di mundo. Pero kico ta nifica e palabra «decente» aplica na e trabou? E ta nifica un trabou cu, den cualkier sociedad, ta expresion di e dignidad esencial di tur homber y muher: un trabou libremente eligi, cu ta asocia efectivamente na e trahadonan, homber y muher, pa e desaroyo di su comunidad; un trabou cu, di e forma aki, ta haci cu e trahadonan sea respeta, evitando tur discriminacion; un trabou cu ta permiti pa satisface e necesidadnan di e famianan y cu ta permiti e yiunan pa bai school sin cu nan tin mester di traha; un trabou cu ta permiti e trahadornan pa organisa libremente y laga nan voz resona; un trabou cu ta laga espacio pa bolbe topa na un manera adecua cu e propio raiznan den e circulo personal, familiar y spiritual; un trabou cu ta sigura un condicion digno di e trahadonan cu yega na hubilacion.
64. Den e reflexion riba e tema di e trabou, ta mihor haci un yamamento na e organizacionnan sindical di e trahadonan, cu semper tin briyo y cu sosten di Iglesia, dilanti e urgente exigencia di habri e perspectivanan nobo cu ta surgi den e circulo laboral. E organizacionnan sindical ta yama pa haci cargo di e problemanan nobo di nos sociedad, superando e limitacionnan propio di e sindicato di clase. Mi ta referi, p.e. na e cantidad di cuestionnan cu esnan studia den ciencia social ta señala den e conflicto entre persona-trahador y persona-cosumidor. Sin cu ta necesario pa adopta e tesis cu a sosode un desplazamento di e centralidad di trahador pa e centralidad di e consumidor, ta parce cu den cualkier caso cu esaki tambe ta un tereno pa experiencianan sindical innovador. E contexto global den cua ta desaroya e trabou ta rekeri igualmente cu e organizacionnan sindical nacional, rondona prome cu tur cos dor di e defensa di e interes di su afiliadonan, ta bira bista tambe riba esnan cu no ta afilia y, den particular, riba e trahadornan di e paisnan den via di desaroyo, na unda hopi biaha ta viola e derechonan social. E defensa di e trahadornan aki, promove tambe pa medio di iniciativanan apropia na fabor di e paisnan di origen, ta permiti e organizacionnan sindical pa pone den relieve e autentico razonnan etico y cultural cu a consenti nan di ta den diferente contextonan social y laboral, un factor decisivo pa e desaroyo. Ta sigui di tin balides e enseñansa tradicional di e Iglesia, cu ta propone e distincion di papel y funcionnan entre sindicato y politica. E distincion aki ta permiti e organizacionnan sindical pa haña den e sociedad civil e lugar mas adecuado pa nan actuacion necesario den defensa y promocion di mundo di trabou, prome cu tur cos na fabor di e trahadornan explota y no representa, kendenan condicionnan amargo ta pasa sin ser nota asina hopi biaha dilanti di bistanan distrae di e sociedad.
65. Ademas ta rekeri cu e mesun finanza, cu necesariamente mester renoba nan structuranan y nan formanan di funcionamento despues di utiliz'e hera, cu a daña e economia real, a bolbe di ta un instrumento encamina pa produci mihor rikesa y desaroyo. Henter e economia y henter e finananza, y no solamente algun di su sectornan, pa loke cu ta trata instrumentonan, mester ta utilisa na un manera etico pa crea e condicionnan adecua pa e desaroyo di hende y di e pueblonan. Sigur ta util, y den algun circunstancianan indispensabel, pa promove iniciativanan financiero den loke cu ta predomina e dimension humanitario. Sin emargo, esaki no mester pone nos lubida cu henter e sistema financiero mester tin como meta e sosten di e berdadero desaroyo. Specialmente, ta importante cu e intento di haci bon no ta stroba e capacidad efectivo di produci e capital. E agentenan financiero mester bolbe descubri e fundamento etico di nan actividad pa no abusa di e instrumentonan sofistica cu loke nan lo por traiciona e spardonan. Un intencion recto, transparente y buscamento di e bon resultadonan ta compatibel y nunca mester separa. Si e amor ta inteligente, e sa di haña tambe e formanan di actua segun un conveniencia previsibel y husto, manera cu significativamente a keda demostra hopi experiencia den ramo di e credito cooperativo.
Tanto un regulacion di e sector capaz di salvaguardia e suhetonan mas debil y impedi speculacionnan scandaloso, como e experimentacion di formanan nobo di finanzas destina na faborece proyectonan di desaroyo, ta experiencianan positivo cu mester profundisa den nan y alenta nan, reclamando e propio responsabilidad di e spardo. E experiencia di e microfinanzacion tambe, cu ta hundi su raiznan den e reflexion y den e actuacion di e humanistanan civil -mi ta pensa specialmente den e origen di e Montes di Piedad-, e mester ser reforsa y actualisa, specialmente den e momentonan ora cu e problemanan financiero por resulta dramatico pa e sectornan mas vulnerabel di e poblacion, cu mester ta protegi di e amenaza di rentanan mucho halto y e desesperacion. Mester educa esnan mas debil pa defende nan mes di e estafa, mescos cu mester educa e pueblonan pober pa realmente nan por beneficia di e microcredito, frenando asina posibel formanan di explotacion den e dos camponan aki. Sigur cu tambe den paisnan rico nan ta traha formanan nobo di pobresa, e microfinanzacion por ofrece yudansa concreto pa crea iniciativanan y sectornan nobo cu ta faborece e gruponan mas debil di e sociedad, tambe dilanti di un posibel fase di empobrecimento di e sociedad.
66. E interrelacion mundial a haci cu a lanta un poder politico nobo, esun di e consumidornan y di nan asociacionnan. E ta un fenomeno cu mester profundisa den dje, cu ta contene elementonan positivo cu mester cria, manera tambe e exceso cu mester evita. Ta bon cu e personanan ta hiba cuenta cu cumpramento ta semper un acto moral, y no solo economico. E consumidor tin un responsabilidad social specifico, cu ta ser poni na e responsabilidad social di e empresa. E consumidornan mester ta constantemente educa [145] pa e rol cu nan ta haci diariamente y cu nan por haci respetando e principionan moral, sin cu ta kita e forma di pensa economicamente propio den e acto di cumpra. Tambe den e campo di e cumpramento, precisamente den momentonan manera cu ta bibando actualmente, den cua cu e poder di compra por bira reduci y mester gasta cu mas cuidou, ta necesario pa habri otro camindanan manera, p.e. formanan di cooperacion pa e cumpramento, manera cu ta sosode cu e cooperativanan di consumo, cu ta existi desde s.XIX, danki tambe na e iniciativa di e catoliconan. Ademas, ta conveniente pa faborece formanan nobo di comercializacion di productonan cu ta sali di aereanan deprimi di e planeta pa garantisa un retribucion decente pa e productornan, cu condicion cu nan ta trata cu un mercado transparente, cu e productornan ta ricibi no solamente margennan mayor di ganancia sino tambe mayor formacion, profesionalidad y tecnologia y, finalmente, cu e experiencianan menciona for di economia pa e desaroyo no ta condiciona pa visionnan ideologico partidista. Ta di desea un papel mas directo di e consumidornan como factor di democracia economico, semper cu nan mes no ta ser manipula pa asociacionnan cu casi no tin representacion.
67. Dilanti di e aumento imparabel di e interdependencia, y tambe den presencia di un recesion di alcance global, ta sinti hopi urgencia di e reforma, tanto den e Organizacion di e Nacionnan Uni como di e arkitectura economico y financiero internacional, pa realmente por concretisa e concepto di famia y di nacionnan. Y ta sinti e urgencia pa haña formanan nobo pa pone e principio di e responsabilidad di proteha den practica [146] y duna tambe un bos eficaz den e decisionnan comun na e nacionnan mas pober. Esaki ta parce necesario precisamente cu bistanan pa un ordenamento politico, huridico y economico cu ta aumenta y orienta e colaboracion internacional pa e desaroyo solidario di tur e pueblonan. Pa goberna e economia mundial, pa sana e economianan dor di e crisis, pa preveni su biramento mas pior y desekilibrionan mas grandi pa su motibo, pa logra un desarmamento completo, seguridad alimenticio y e paz, pa garantisa e cuido di ambiente y regula e fluhonan migratorio, ta necesario e presencia di un berdadero Autoridad politico mundial, manera cu ya mi predecesor, e Beato Huan XXIII, a traha den un schets. E Autoridad aki mester ser regula pa e derecho, sigui na un manera concreto e principionan di subsidiaridad y di solidaridad, di ta ordena pa e realizacion di e bien comun [147], compromete den e realizacion di un autentico desaroyo humano integral inspira den e balornan di e caridad den e berdad. E Autoridad menciona ademas, mester ser reconoci pa tur hende, gosa di poder efectivo pa garantisa cada un e seguridad, e cumplimento di e husticia y e respet di e derechonan [148]. Obviamente, e mester tin e facultad di duna respet na su propio decisionnan na e diferente partinan, mescos cu e medidanan di coordinacion adopta den e diferente foronan internacional. T'asina, cu ora cu esaki ta falta, e derecho internacional, a pesar di e progresonan grandi cu a alcansa den e diferente camponan, lo core e riesgo di ta condiciona pa e ekilibrionan di poder entre e mas fuertenan. E desaroyo integral di e pueblonan y e colaboracion internacional ta exigi pa stablece un grado superior di ordenamento internacional di tipo subsidiario pa e gobierno di e globalizacion [149], cu finalmente por hiba a cabo un ordo conforme na e ordo moral, manera e relacion entre e esfera moral y social, entre politica y mundo economico y civil, cu ya ta den e Statuutnan di e Nacionnan Uni.
pa bay siguiente >>