CAPITULO SEIS
E DESAROYO DI E PUEBLONAN
Y E TECNICA
68. E tema di e desaroyo di e pueblonan ta intimamente uni na e desaroyo di cada hende. Di naturalesa e persona humano ta cuida su propio desaroyo. Esaki no ta garantisa pa un serie di mecanismonan natural, sino cu cada un di nos ta consciente di nos capacidad di dicidi liber y responsabelmente. Tampoco ta trata di un desaroyo na merced di nos capricho, ya nos tur sa cu nos ta un don y no e resultado di un autogeneracion. Nos libertad ta originariamente caracteriza pa nos ser, cu su propio limitacionnan. Ningun di nan ta duna forma na e consenshi propio na un manera arbitrario, sino cu tur ta traha nan propio «yo» riba e base di un «ami mes» cu a duna na nos. No solamente e demas personanan ta presenta na nos como no disponibel, sino tambe nos pa nos mes. E desaroyo di e persona ta degrada ora e ta pretende di ta e unico creador di su mes. Di modo analogo, tambe e desaroyo di e pueblonan ta degrada ora cu e humanidad ta pensa cu e por recrea su mes utilisando e «genionan» di e tecnologia. Mescos ta sosode den e desaroyo economico, cu ta manifesta falso y malo ora nan ta apoya den e «genionan» di e finanza pa sostene un crecimento antinatural y consumista. Dilanti di e pretension aki, nos mester fortalece e aprecio pa un libertad no arbitrario, sino berdaderamente humanisa pa e reconocimento di e bondad cu ta bai su dilanti. Pa alcansa e cos aki, ta necesario cu e hende entre nan mes por descubri e normanan fundamental di e lei moral natural cu Dios a scirbi den nan curazon.
69. E problema di e desaroyo den actualidad ta masha yega na e progreso tecnico y na su aplicacionnan deslumbrante den campo biologico. Ta cumbini pa pone atencion na e tecnica - e ta un hecho profundamente humano, mara na e automia y e libertad di e hende. Den e tecnica ta manifesta y confirma e dominio di e spirito riba e materia. «Ya cu esaki ta [e spiritu] "menos esclavo di e cosnan, facilmente e por lanta su mes den adoracion y na e contemplacion di e Creador"» [150]. E tecnica ta permiti pa domina e materia, reduci e riesgonan, spar esfuersonan, mehora e condicionnan di bida. E ta responde na e mesun vocacion di e trabou humano: den e tecnica, mira como un obra di e propio talento, e hende ta reconoce su mes y realiza su propio humanidad. E tecnica ta e aspecto obhetivo di e actuacion humano [151], kende su origen y razon di ta ta den e elemento subhetivo: e hende cu ta traha. P'esei, e tecnica nunca ta solamente tecnica. E ta manifesta kende e hende ta y kico su aspiracionnan di desaroyo ta, e ta expresa e tension di animo humano pa e superacion gradual di cierto condicionamentonan material. Mientras tanto, e tecnica ta hinca den e mandato di cultiva y custodia e tera (cf. Gn 2,15), cu Dios a confia hende cu ne, y e ta orienta pa reforsa e aliansa ei entre e ser humano y e medio ambiente cu mester refleha e amor creador di Dios.
70. E desaroyo tecnologico por lanta e idea di e autodeficiencia di e tecnica, ora cu e hende ta puntra solamente pa e con, en bes di considera e pakiconan cu ta hacie actua. P'esei, e tecnica tin dos cara. Naci for di e creatividad humano como instrumento di e libertad di e persona, e por compronde como elemento di un libertad absoluto, cu e tin gana di sali for di e limitenan propio di e cosnan. E proceso di globalizacion por substitui e ideologianan pa e tecnica [152], transformando su mes den un poder ideologico, cu lo mustra e humanidad e riesgo di haña su mes den un a priori (saliendo for di algo prome) di cua e no por sali pa haña e ser y e berdad. Den un caso asina, cada un di nos lo yega na conoce, evualua y dicidi e aspectonan di nos bida desde un horizonte cultural tecnocratico, na cua nos ta pertenece structuralmente, sin por haña hamas un sentido cu no ta produci pa nos mes. E vision aki ta reforsa e mentalidad tecnicista hopi awendia, cu ta haci cu e ta parce e berdad cu loke cu ta factibel. Pero ora e unico criterio di berdad ta e eficiencia y e utilidad, automaticamente ta nenga e desaroyo. T'asina, cu e berdadero desaroyo no ta consisti principalmente den haci. E clave di e desaroyo ta den un inteligencia capaz di compronde e tecnica y di capta e significacion plenamente humano di e loke cu e hende mester haci, segun e horizonte di sentido di e persona considera den e globalidad di su ser. Incluso ora cu e hende ta opera dor di un satelite o di un impulso electronico na distancia, su actuamento ta keda semper humano, expresion di un libertad responsabel. E tecnica ta atrae fuertemente e hende, pasobra e ta salb'e di e limitacionnan fisico y e ta amplia su horizonte. Pero e libertad humano ta e mes solamente ora e responde na e atraccion di e tecnica cu decisionnan cu ta fruto di e responsabilidad moral. Di djei e necesidad asina pura pa un formacion pa un uso etico y responsabel di e tecnica. Consciente di e atraccion aki di e tecnica riba e ser humano, mester recupera e berdadero sentido di e libertad, cu no ta consisti den e seduccion di un autonomia total, sino den e contesta na e yamado di e ser, cuminsando pa nos propio ser.
71. E posibel desviacion aki di e mentalidad tecnico di su lugar di origen humanista ta mustra awendia na un manera evidente den e tecnificacion di e desaroyo y e paz. E desaroyo di e pueblonan ta considera cu frecuencia como un problema di ingenieria financiero, di aperturanan di mercado, di bahadanan di belasting, inversionnan productivo, di reformanan institucional, den definitivo como un cuestion exclusivamente tecnico. Sin duda, tur e ambiente aki tin un papel masha importante, pero nos mester puntra pakico e decisionnan di tipo tecnico a funciona te cu awor solamente den parti. E causa ta hopi mas profundo. Nunca e desaroyo lo ta completamente garantisa pa forsanan cu den gran medida ta automatico y impersonal, maske cu nan ta sali for di e leinan di mercado o di politica di caracter internacional. E desaroyo ta imposibel sin hendenan recto, sin operadornan economico y agentenan politico cu ta sinti fuertemente den nan consenshi e yamada pa e bon di tur hende. Tin tanto necesidad pa e preparacion profesional como e caracter moral. Ora cu e absolutizacion di e tecnica ta predomina, ta produci un confusion entre e fin y e medionan, e empresario ta considera como unico criterio di accion e maximo beneficio den e produccion; e politico, e consolidacion di e poder, e cientifico e resultado di su descubrimentonan. Di e forma aki, bou di e red di relacionnan economico, financiero y politico nan ta persisti frecuentemente incomprensionnan, malestar y inhusticia; e fluhonan di conocimento tecnico ta aumenta, pero den beneficio di su propietarionan, mientras cu e situacion real di e poblacionnan cu ta biba pober y casi semper na margen di e fluhonan aki, ta permanece sin cambio, sin posibilidadnan real di emancipacion.
72. E paz tambe ta core e riesgo di ser considera como producto di e tecnica, fruto exclusivamente di e acuerdonan entre e gobiernonan o di iniciativanan cu ta expresa di asegura yudansa economico eficaz. Ta berdad cu e construccion di e paz mester un red constante di contacto diplomatico, intercambionan economico y tecnologico, encuentronan cultural, acuerdonan den proyectonan comun, manera tambe cu nan ta adopta compromisonan comparti pa kita menasanan di tipo di guera o corta di raiz e continuo tentacionnan terorista. No solamente, pa e esfuersonan ei produci efectonan duradero, ta necesario pa nan sostene den balornan fundamenta den e berdad di e bida. Kiermen, ta necesario scucha e bos di e poblacionnan interesa y tene na cuenta su situacion pa por interpreta di forma adecua su expectativanan. Tur esaki mester ta uni na e esfuerso anonimo di hopi personanan cu ta traha decididamente pa fomenta e encuentro entre e pueblonan y faborece e promocion di e desaroyo saliendo di e amor y di e comprension di tur dos. Bou e personanan aki nos ta topa tambe fielnan cristian, implica den e gran trabou di duna sentido completamente humano na e desaroyo y e paz.
73. E desaroyo tecnologico ta relaciona cu e influencia cada bes mayor di e medionan di comunicacion social. Ta casi imposibel pa imagina ya e existencia di e famia humano sin su presencia. Pa bon o pa malo, a ser introduci di tal manera den e bida di e mundo, cu ta parce realmente absurdo e postura di kendenan ta defende neutralidad y consiguientemente, exigi nan autonomia cu respet pa e moral di e personanan. Hopi biaha, tendencianan di e tipo aki, cu ta enfatisa e naturalesa estrictamente tecnico di e medionan menciona, ta faborece semper su subordinacion na e interesnan economico, na e dominio di e mercadonan, sin lubida e deseo di impone parametronan cultural den funcion di proyectonan di caracter ideologico y politico. Debi na e importancia di e medionan di comunicacion pa determina e cambionan den e forma di mira y di conoce e realidad y e persona humano mes, ta bira necesario un reflexion riba e influho, specialmente riba e dimension etico-cultural di e globalizacion y e desaroyo solidario di e pueblonan. Mescos cu ta sosode cu e gestion corecto di e globalizacion y e desaroyo, e sentido di e finalidad di e medionan di comunicacion mester busc'e den su fundamento antropologico. Esaki kiermen cu por ta ocasion di humanizacion no solamente ora, cu danki na e desaroyo tecnologico, mucho mas posibilidadnan pa e comunicacion y e formacion ta ser ofreci, sino prome cu tur cos ora cu nan ta organisa y nan ta orienta bou e luz di un imagen di e persona y e bien comun cu ta refleha nan balornan universal. E solo hecho cu e medionan di comunicacion social ta multiplica e posibilidadnan di interconeccion y di circulacion di ideanan, no ta faborece e libertad ni e ta globalisa e desaroyo y e democracia pa tur hende. Pa alcansa e obhetivonan aki ta necesario cu e medionan di comunicacion ta centra den e promocion di e dignidad di e personanan y di e pueblonan, cu ta hopi anima pa e caridad y ta pone nan mes na servicio di e berdad, di e bien y di e fraternidad natural y sobrenatural. T'asina, e liberdad humano ta hopi yega na e balornan superior aki. E medionan por ofrece un ayudo di balor na e aumento di e comunion den e famia humano y na e ethos di e sociedad, ora cu nan ta comberti den instrumentonan cu ta promove e participacion universal den e buscamento comun di loke cu ta husto.
74. Den e actualidad, e bioetica ta un campo prioritario y crucial den e lucha cultural entre e absolutismo di e tecnica y e responsabilidad moral, y den cua cu e posibilidad di un desaroyo humano y integral ta den wega. Esaki ta un espacio masha delicado y decisivo, den cua ta plantea cu tur su forsa dramatico e cuestion fundamental: si e homber ta un producto di su mes o si e ta depende di Dios. E descubrimentonan cientifico den e campo aki y e posibilidadnan di un intervencion tecnico a crece hopi, cu ta parce cu nan ta impone e eleccion entre e dos tiponan aki di razon habri na e trascendencia o un razon cera den e experiencia. Nos ta para dilanti di un aut aut (completo) decisivo. Pero e racionalidad di loke cu ta concerni tecnica centra solamente den su mes, ta revela como irracional, pasobra e ta conduci na un rechaso firme di e sentido y di e balor. P'esei, e ignorancia pa e trascendencia ta trompeca cu e dificultad di pensa con por ta posibel cu di nada a surgi e ser y di e casualidad e inteligencia [153]. Dilanti di e problemanan aki tan dramatico, razon y fe ta yuda otro mutuamente. Solamente hunto lo por salba e hende. Atrae pa e puro trabou tecnico, e razon sin e fe ta parce di perde e ilusion di su propio omnipotencia. E fe sin e razon ta core e riesgo di aleha di e bida concreto di e personanan [154].
75. Pablo VI a ripara y señala caba e alcance mundial di e cuestion social [155]. Siguiendo e liña aki awor ta e tempo precies cu e cuestion social a comberti su mes radicalmente den un cuestion antropologico, den e sentido cu e ta implica, no solamente e forma mes di concebi, sino tambe di manipula e bida, cu cada dia ta mas expone na e intervencion di e hende pa e biotecnologia. E fecundacion in vitro (artifical), e investigacionnan cu embrionnan, e posibilidad di e clonacion y di e hibridacion humano ta nace y ta promove den e cultura actual di e descanso total, cu ta kere di a desvela cualkier misterio, pasobra cu a yega na e raiz di e bida. Ta aki cu e absolutismo di e tecnica ta topa cu su maximo expresion. Den e tipo di cultura aki, e consenshi ta yama unicamente pa tuma nota di un posibilidad chikito di tecnica. Pero no por haci e escenarionan cu ta haci e futuro di hende inkieto chikito, ni tampoco e instrumentonan nobo y potente cu e «cultura di morto» tin na su disposicion. Na e plaga plama, tragico, di e aborto, por pone acerca den futuro, maske cu ya den scondi in nuce, un sistematica planificacion eugenesica di e nacimentonan. Di otro banda, ta bai habriendo paso un mens eutanasica, manifestacion cu no ta menos abusivo di e dominio riba e bida, cu den cierto condicionnan ya no ta ser considera digno pa wordo biba. Tras di escenarionan asina tin planteamento cultural cu ta nenga e dignidad humano. Na nan turno, e practicanan ta trece un pensamento materialista y mecanico di e bida humano. Ken por calcula e efectonan negativo riba e desaroyo di e mentalidad aki? Con nos por straña nos di e indeferencia dilanti di tanto situacionnan humano degradante, si e indeferencia ta caracteriza nos actitud dilanti loke cu ta humano y loke cu no ta? Ta sorprende e seleccion arbitrario di loke cu awendia nan ta propone como digno di respet. Hopi hende, dispuesto na escandalisa pa cosnan secundario, ta parce cu nan ta tolera inhustianan sorprendente. Mientras cu e pobernan di mundo ta sigui bati porta di esnan bon para, e mundo rico ta core e riesgo di no scucha e golpinan mas na nan porta, debi na un consenshi incapaz di reconoce lo humano. Dios ta revela e hende na e hende; e razon di e fe ta colabora na e ora di mustr'e e bondad, basta cu loke cu e kier mira; e lei natural, den cua e Razon creador ta briya, ta indica e grandesa di e hende, pero su miseria tambe, ora cu ta desconoce e reclamo di e berdad moral.
76. Un di e aspectonan di e actual spirito tecnicista por ser aprecia den e inclinacion pa considera e problemanan y e fenomenonan cu ta relaciona cu e bida interior solamente desde e punto di bista psicologico, y incluso poco neurologico. Di e forma aki, e interioridad di e hende ta bira bashi y e ser consciente di e consistencia ontologico di e alma humano (prueba cu Dios ta existi), cu e profundidadnan cu e Santonan por a sondea, ta perde progresivamente. E problema di e desaroyo ta hopi relaciona cu e concepto cu nos tin di e alma di e hende, ya cu nos «yo» ta birando mas chikito hopi biaha manera psique (despues di prueba di purificacion), y e salud di e alma ta bruha cu e bienestar emocional. E reduccionnan aki tin nan origen den un profundo incomprension di loke cu spritualmente e bida ta pone hende ignora cu e desaroyo di e hende y di e pueblonan ta depende tambe di e solucionnan cu ta duna na e problemanan di caracter spiritual. E desaroyo mester hiba, ademas di un progreso material, uno spiritual, pasobra e hende ta «uno den curpa y alma» [156], naci di e amor creador di Dios y destina na biba eternamente. E ser humano ta desaroya ora cu e ta crece spiritualmente, ora su alma ta conoce su mes y e berdad cu Dios a hinca germinalmente den dje, ora e ta dialoga cu su mes y cu su Creador. Leu di Dios, e hende ta inkieto y e ta bira debil. E privamento social y psicologico y e numeroso neurosis cu ta caracteriza e sociedadnan rico, tambe ta manda e tipo di causanan spiritual aki. Un sociedad di bienester, materialmente desaroya, pero cu ta oprimi e alma, no ta den su mes bon orienta rumbo pa un desaroyo autentico. E formanan nobo di sclavitud, manera e droga y e deseperacion den cua hopi personanan ta cai, tin un splicacion, no solamente sociologico o psicologico, sino esencialmente spiritual. E bashi den cua cu e alma ta sinti su mes bandona, contando incluso cu numeroso terapianan pa e curpa y pa e psique, ta pon'e sufri. No tin desaroyo completo ni un bien comun universal sin e bien spiritual y moral di e personanan, considera den su totalidad di alma y curpa.
77. E absolutismo di e tecnica sa produci un incapacidad di sinti tur esei cu no por splica cu e materia puro. Sinembargo, tur hende tin experiencia di tanto aspectonan inmaterial di nan bida. Conoce no ta solamente un acto material, pasobra loke cu ta conoci semper ta sconde algo cu ta bai mas leu cu e dato empirico.Tur conocimento, hasta esun di mas simpel, ta semper un milagro, pasobra nunca e por ser splica completamente cu e elementonan material cu nos ta usa. Den tur e berdad semper tin algo mas di loke cu mester a spera, den e amor cu nos ta ricibi, semper tin algo cu ta sorprende nos. Nunca nos mester stop di sorprende dilanti di e milagronan aki. Den tur e conocimento y actonan di amor, e alma di e hende ta experimenta un «mas» cu ta parce un regalo, na un altura na cua e ta hiba nos. E desaroyo tambe di e hende y di e pueblonan ta alcansa un nivel parecido, si nos considera e dimension spiritual cu necesariamente e desaroyo mester tin pa e ta autentico. Pa esaki ta necesario wowonan nobo y un curazon, cu ta supera e vision materialista di e acontecimentonan humano y cu ta vislumbra den e desaroyo e «algo mas» cu e tecnica no por ofrece. Riba e caminda aki por haña e desaroyo humano y integral aya, di cua e criterio orienta ta haña e forsa cu ta impulsa e caridad den e berdad.
pa bay siguiente >>